Vì sao giá thị trường và giá trị môi trường có thể khác nhau?

Sự khác biệt xuất hiện khi các lợi ích hoặc chi phí môi trường không được đưa vào quá trình định giá. Một sản phẩm, tài nguyên hoặc hoạt động kinh tế có thể có giá bán thấp vì thị trường chỉ ghi nhận lợi ích trực tiếp, trong khi bỏ qua những giá trị gián tiếp mà môi trường mang lại hoặc những tổn thất môi trường có thể phát sinh.

Giá thị trường chủ yếu phản ánh lợi ích và chi phí trực tiếp

Giá thị trường được hình thành dựa trên những yếu tố có thể trao đổi và đo lường trong nền kinh tế như chi phí sản xuất, mức độ khan hiếm, nhu cầu tiêu dùng và khả năng chi trả.

Ví dụ, giá của một khu đất có thể phản ánh vị trí, diện tích, khả năng xây dựng hoặc lợi nhuận khai thác. Tuy nhiên, giá đó có thể chưa phản ánh đầy đủ vai trò của khu đất trong việc hấp thụ nước mưa, duy trì hệ sinh thái hoặc giảm nguy cơ ngập lụt.

Điều này xảy ra vì các chức năng môi trường thường không có một mức giá trực tiếp trong giao dịch thông thường. Khi không có cơ chế định giá phù hợp, những giá trị này dễ bị xem như “miễn phí” dù chúng tạo ra lợi ích thực tế cho xã hội.

Những giá trị môi trường thường bị bỏ sót trong giá thị trường

Một trong những nguyên nhân chính khiến giá thị trường khác với giá trị môi trường là sự tồn tại của các lợi ích ngoại tác. Đây là những tác động ảnh hưởng đến bên thứ ba nhưng không được phản ánh đầy đủ trong giá giao dịch.

Các giá trị thường bị bỏ sót bao gồm:

·         Khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon của hệ sinh thái

·         Vai trò bảo vệ nguồn nước và duy trì chất lượng môi trường

·         Giá trị bảo tồn đa dạng sinh học

·         Lợi ích sức khỏe từ không khí sạch và môi trường sống ổn định

·         Khả năng giảm thiểu rủi ro thiên tai như lũ lụt hoặc xói mòn

·         Giá trị sử dụng trong tương lai của tài nguyên thiên nhiên

Những lợi ích này có thể không tạo ra doanh thu ngay lập tức, nhưng lại có ảnh hưởng lớn đến phúc lợi xã hội trong dài hạn.

Cơ chế nào khiến thị trường không tự động phản ánh đầy đủ giá trị môi trường?

Thị trường thường hoạt động hiệu quả khi quyền sở hữu, chi phí và lợi ích của một hoạt động được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, nhiều tài nguyên môi trường có đặc điểm là lợi ích được chia sẻ rộng rãi hoặc tác động tiêu cực lan truyền ra ngoài phạm vi giao dịch.

Ví dụ, một doanh nghiệp có thể giảm chi phí bằng cách sử dụng tài nguyên thiên nhiên hoặc phát thải chất gây ô nhiễm nếu các chi phí môi trường không được tính vào giá sản phẩm. Khi đó, người mua có thể thấy sản phẩm có giá thấp, nhưng xã hội phải gánh chịu chi phí phục hồi môi trường hoặc ảnh hưởng sức khỏe trong tương lai.

Khoảng cách giữa giá thị trường và giá trị môi trường xuất hiện vì thị trường chỉ phản ánh những yếu tố đã được định lượng và đưa vào quyết định kinh tế.

Vì sao cần xem xét giá trị môi trường bên cạnh giá thị trường?

Nếu chỉ sử dụng giá thị trường để đánh giá một tài sản hoặc hoạt động kinh tế, quá trình ra quyết định có thể đánh giá thấp những lợi ích dài hạn và đánh giá cao các phương án gây tổn hại môi trường.

Việc xem xét giá trị môi trường giúp:

·         Đánh giá đầy đủ hơn lợi ích xã hội của tài nguyên

·         Nhận diện các chi phí ẩn mà thị trường chưa phản ánh

·         Hỗ trợ chính sách bảo vệ môi trường hiệu quả hơn

·         Khuyến khích sử dụng tài nguyên bền vững

·         Cải thiện quyết định đầu tư dài hạn

Giá trị môi trường không thay thế giá thị trường mà bổ sung một góc nhìn rộng hơn về tổng giá trị mà một tài nguyên hoặc hệ sinh thái tạo ra.

Giá trị môi trường có thể được đưa vào quyết định kinh tế như thế nào?

Để thu hẹp khoảng cách giữa giá thị trường và giá trị môi trường, các phương pháp đánh giá kinh tế môi trường thường được sử dụng nhằm ước tính những lợi ích hoặc chi phí chưa được thị trường phản ánh.

Các phương pháp này có thể xem xét:

·         Chi phí phục hồi môi trường sau khai thác

·         Giá trị dịch vụ hệ sinh thái

·         Chi phí xã hội của ô nhiễm

·         Lợi ích kinh tế từ việc bảo vệ tài nguyên

·         Giá trị phòng tránh rủi ro trong tương lai

Tuy nhiên, việc định giá môi trường vẫn có giới hạn vì nhiều giá trị sinh thái liên quan đến yếu tố khó đo lường như giá trị tồn tại của loài, cân bằng hệ sinh thái hoặc lợi ích cho các thế hệ tương lai.

Sự khác biệt giữa giá thị trường và giá trị môi trường phản ánh giới hạn của cách định giá truyền thống

Giá thị trường trả lời câu hỏi: một hàng hóa hoặc tài nguyên được trao đổi với mức giá nào trong điều kiện hiện tại.

Giá trị môi trường trả lời câu hỏi rộng hơn: tài nguyên đó đóng góp bao nhiêu vào lợi ích tổng thể của con người và hệ sinh thái.

Vì hai cách tiếp cận đo lường những khía cạnh khác nhau, sự khác biệt giữa chúng không phải là dấu hiệu của sai lệch mà phản ánh việc thị trường chưa bao gồm toàn bộ giá trị liên quan.

Khi các lợi ích môi trường bị bỏ sót, giá thị trường có thể thấp hơn đáng kể so với giá trị thực tế mà tài nguyên hoặc hệ sinh thái mang lại. Vì vậy, đánh giá đầy đủ giá trị môi trường là cần thiết để đưa ra các quyết định kinh tế cân bằng giữa lợi ích hiện tại và khả năng duy trì nguồn lực trong tương lai.