Hệ thống mua bán quyền phát thải hoạt động như thế nào?

Cơ chế này thường được gọi là “giới hạn và giao dịch” (cap-and-trade). Nhà quản lý xác định tổng lượng phát thải tối đa được phép trong một giai đoạn, phân bổ hoặc đấu giá các hạn ngạch phát thải cho doanh nghiệp, sau đó để thị trường quyết định giá thông qua hoạt động mua bán

Hệ thống này hoạt động dựa trên ba thành phần chính:

·         Hạn ngạch phát thải xác định lượng khí nhà kính tối đa mà doanh nghiệp được phép thải ra

·         Thị trường giao dịch cho phép doanh nghiệp mua hoặc bán quyền phát thải

·         Cơ chế giám sát giúp đo lường, báo cáo và xác minh lượng phát thải thực tế

Mua bán quyền phát thải tạo giá carbon bằng cơ chế nào?

Giá trong hệ thống mua bán quyền phát thải được hình thành thông qua quan hệ cung và cầu trên thị trường thay vì được cố định hoàn toàn bởi cơ quan quản lý

Khi tổng hạn ngạch phát thải được đặt thấp hơn mức phát thải thông thường, các doanh nghiệp sẽ phải cạnh tranh để sở hữu quyền phát thải. Điều này tạo ra sự khan hiếm nhân tạo đối với quyền phát thải và hình thành giá carbon

Cơ chế hình thành giá có thể được hiểu theo trình tự:

·         Cơ quan quản lý đặt ra giới hạn tổng lượng phát thải

·         Doanh nghiệp xác định nhu cầu phát thải cần thiết cho hoạt động sản xuất

·         Doanh nghiệp có chi phí giảm phát thải thấp sẽ đầu tư công nghệ giảm khí nhà kính và bán phần hạn ngạch dư thừa

·         Doanh nghiệp có chi phí giảm phát thải cao có thể mua thêm quyền phát thải

·         Giá giao dịch phản ánh chi phí biên để giảm thêm một đơn vị phát thải

Ví dụ, nếu một nhà máy có thể giảm 1 tấn CO₂ với chi phí thấp hơn giá quyền phát thải trên thị trường, nhà máy đó có động lực đầu tư giảm phát thải. Ngược lại, nếu chi phí giảm phát thải cao hơn giá mua quyền phát thải, doanh nghiệp có thể lựa chọn mua quyền trong ngắn hạn

Doanh nghiệp tham gia hệ thống mua bán quyền phát thải như thế nào?

Doanh nghiệp tham gia thị trường phát thải thông qua quá trình đo lường lượng khí nhà kính, nhận hạn ngạch và thực hiện nghĩa vụ tuân thủ

Quy trình cơ bản gồm:

1.    Đo lường lượng phát thải

Doanh nghiệp phải xác định lượng khí nhà kính phát sinh từ hoạt động sản xuất theo phương pháp được cơ quan quản lý công nhận

2.    Nhận hạn ngạch phát thải

Cơ quan quản lý phân bổ hoặc bán quyền phát thải tương ứng với giới hạn phát thải cho từng doanh nghiệp

3.    So sánh phát thải thực tế với hạn ngạch

Nếu lượng phát thải thấp hơn hạn ngạch được cấp, doanh nghiệp có thể bán phần quyền còn dư

Nếu lượng phát thải cao hơn hạn ngạch, doanh nghiệp cần mua thêm quyền phát thải hoặc thực hiện các biện pháp giảm phát thải

4.    Báo cáo và kiểm tra

Số liệu phát thải phải được báo cáo, xác minh và kiểm soát nhằm đảm bảo thị trường hoạt động minh bạch

Vì sao mua bán quyền phát thải tạo động lực giảm phát thải?

Điểm quan trọng của hệ thống này là biến phát thải carbon thành một yếu tố có chi phí kinh tế

Trước khi có cơ chế định giá carbon, doanh nghiệp có thể xem khí nhà kính là chi phí xã hội mà không phải trực tiếp chịu trách nhiệm tài chính. Khi quyền phát thải trở thành một tài sản có giá trị, mỗi tấn CO₂ phát sinh đều có thể tạo ra chi phí

Cơ chế tạo động lực giảm phát thải thông qua:

·         Khuyến khích đầu tư công nghệ sạch hơn

·         Thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả hơn

·         Tạo lợi thế cho doanh nghiệp có mức phát thải thấp

·         Làm tăng chi phí tương đối của các phương án sản xuất phát thải cao

Về mặt kinh tế, doanh nghiệp sẽ lựa chọn phương án giảm phát thải khi chi phí giảm một tấn CO₂ thấp hơn chi phí mua quyền phát thải tương ứng

Hệ thống mua bán quyền phát thải khác gì so với thuế carbon?

Cả hai cơ chế đều nhằm mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính nhưng cách tạo tín hiệu kinh tế khác nhau

Lựa chọn cơ chế nào phụ thuộc vào mục tiêu chính sách, khả năng quản lý và đặc điểm của từng nền kinh tế

Những giới hạn và thách thức của hệ thống mua bán quyền phát thải

Mặc dù tạo ra động lực thị trường, hệ thống này không tự động đảm bảo giảm phát thải hiệu quả nếu thiết kế chính sách không phù hợp

Một số thách thức quan trọng gồm:

Xác định hạn ngạch phát thải phù hợp

Nếu tổng hạn ngạch được đặt quá cao, quyền phát thải sẽ không đủ khan hiếm và giá carbon có thể thấp, làm giảm động lực đầu tư công nghệ sạch

Ngược lại, nếu hạn ngạch giảm quá nhanh, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quá trình chuyển đổi

Đo lường và xác minh phát thải

Thị trường chỉ hoạt động hiệu quả khi dữ liệu phát thải chính xác. Sai lệch trong đo lường có thể làm giảm độ tin cậy của hệ thống

Biến động giá carbon

Giá quyền phát thải có thể thay đổi theo:

·         Chu kỳ kinh tế

·         Nhu cầu năng lượng

·         Chính sách khí hậu

·         Mức độ khan hiếm của hạn ngạch

Do đó, nhiều hệ thống cần cơ chế điều chỉnh để duy trì tín hiệu giá ổn định

Mua bán quyền phát thải có ý nghĩa gì trong quá trình chuyển đổi xanh?

Hệ thống mua bán quyền phát thải không trực tiếp bắt buộc doanh nghiệp phải sử dụng một công nghệ cụ thể. Thay vào đó, nó tạo ra tín hiệu kinh tế để doanh nghiệp tự lựa chọn cách giảm phát thải hiệu quả nhất

Một doanh nghiệp có thể giảm phát thải bằng nhiều phương án:

·         Cải thiện hiệu suất năng lượng

·         Chuyển sang nguồn năng lượng ít carbon hơn

·         Đổi mới quy trình sản xuất

·         Đầu tư công nghệ giảm phát thải

Cách tiếp cận dựa trên thị trường giúp phân bổ chi phí giảm phát thải đến những nơi có khả năng thực hiện hiệu quả hơn, từ đó hỗ trợ mục tiêu giảm khí nhà kính với chi phí kinh tế thấp hơn

Hệ thống mua bán quyền phát thải hoạt động bằng cách giới hạn tổng lượng phát thải, tạo quyền phát thải có thể giao dịch và sử dụng giá carbon như một tín hiệu thúc đẩy doanh nghiệp giảm khí nhà kính. Khi quyền phát thải trở thành một nguồn lực có giá trị, doanh nghiệp có động lực cân nhắc giữa chi phí mua quyền và chi phí đầu tư giảm phát thải